KHÔNG CÓ CÁI GỌI LÀ ‘PRESSING TẦM CAO’

Mở TV lên, xem một trận cầu, thứ các bạn rất cần, và có thể nói là không thể thiếu, chính là âm thanh của cuộc chơi. Âm thanh ấy có thể là tiếng hát, có thể là tiếng hò hét cổ vũ, có thể đơn giản chỉ là tiếng “pọch” của cú sút vào quả bóng khi vị trí dứt điểm ở gần với micro thu âm. Bạn có thể thích tiếng này hơn tiếng kia, nhưng bạn không thể ghét bất kỳ một âm thanh nào liên quan đến trận cầu. Nó chính là không gian, là khí quyển, là hơi thở của bóng đá. Bạn thích tiếng nào nhất, đó là cảm nhận của bạn. Còn tôi, tôi thích tiếng “păng” căng, chắc, gọn ghẽ, uy lực của những cú dứt điểm mạnh mẽ dội xà ngang hay bật cột dọc. Với tôi, đó là âm thanh của đe doạ, âm thanh báo hiệu một cuộc chơi chắc chắn nhiều điểm nhấn.

Và trong vô vàn thứ âm thanh trào ra từ TV trong một trận cầu trực tiếp, không thể nào không có tiếng của BLV. Chúng ta đừng vội vàng chê bai họ, bởi công việc của họ rất khó khăn. Trong chiếc cabinet bé nhỏ, trước màn hình cũng chẳng lớn hơn màn hình của bạn, họ phải căng mắt, tập trung cao độ, soạn ý trong đầu, ứng khẩu ngay thành những lời bình luận. Và ở trường hợp ấy, sai sót là điều không thể tránh. Ở cương vị của tôi, tôi tự thừa nhận mình không thể nào đủ khả năng, thậm chí có thể sẽ nín thinh, khi phải ngồi vào cabinet bình luận 1 trận cầu. Dù rằng, rất mỉa mai, tôi đã từng có hai lần (năm 2012 và 2014), đứng lớp ở các buổi training ngắn cho những BLV tương lai.

Nhưng thể tất cho những sai sót không có nghĩa là chúng ta không nói lại cho đúng những gì đang diễn ra đầy sai lầm trên truyền hình hôm nay. Xavi có nói rằng “trong hơn 95% dân số trên thế giới là những người mê bóng đá, chỉ có 2% thực sự hiểu bóng đá. Tôi có người bạn thân, anh ta có thể kể vanh vách mọi chi tiết, lịch sử, những sự kiện, những trận đấu nhưng thực tế, anh ta chả biết gì về bóng đá cả”. Con số của Xavi đưa ra chỉ là một bật-ra-cảm-tính chứ không thể nào có một thống kê chính xác có bao nhiêu % người hâm mộ hiểu về bóng đá. Nhưng nhận định của Xavi thì chuẩn. Số người hiểu về bóng đá thực thụ rất ít, dù rằng họ mê nó vô cùng.

Chẳng có gì phải xấu hổ nếu bạn không hiểu về bóng đá. Sẽ chỉ xấu hổ nếu ta nói mình mê bóng đá nhưng thực chất ta chẳng có cái tình yêu ấy trong tim. Cũng giống như bạn mê âm nhạc, bạn có thể đắm mình trong giai điệu, ca từ của một ca khúc nhưng bạn thực sự không hề hiểu nó được viết theo thể loại nào, ở nhịp nào, tốc độ ra sao, các tính năng nhạc cụ được sử dụng trong bài phối khí. Giữa mê say và hiểu biết là hai khái niệm khác nhau, dù rằng sự say mê có thể dẫn con người ta tới với tìm tòi và hiểu biết.

Nhưng nếu bạn là một người BLV, được xem như một “chuyên gia” bóng đá rồi, bạn không thể truyền bá một thứ “không chuẩn xác”. Dễ hiểu, sẽ có những khán giả tin vào bạn, và từ cái sai của bạn, nó sẽ biến thành một cái sai cộng đồng và nguy hiểm ở chỗ, khi cái sai cộng đồng đủ số đông, nó thành mặc định đúng thì tác hại của nó là vô cùng.

Gần đây, chắc hẳn chúng ta vẫn được nghe rất nhiều cụm từ “pressing tầm cao” từ miệng các BLV bóng đá. Tôi đã ngỡ ngàng khi được nghe nó lần đầu tiên, và tôi ngỡ ngàng hơn khi chứng kiến những trận đấu mà ở 10 phút đầu, đội A cầm bóng áp đảo tấn công đội B, BLV thản nhiên nhận xét rằng “A đang chơi pressing toàn sân rất hiệu quả ngay từ đầu”.

Điều đó cho thấy, thực sự, đang có một sự hiểu sai về pressing. Chính vì sự hiểu sai ấy mới dẫn đến cái nhận định sai mang tên “pressing tầm cao”. Tôi có thể khẳng định rằng, không có cái gọi là pressing tầm cao như thế và tôi cũng mong tất cả những bạn đọc của mình cùng hiểu rằng đó là một khái niệm tưởng tượng hoàn toàn trong bóng đá, tính ra là đến năm 2018 này.

Trước tiên, muốn hiểu thật kỹ, chúng ta cần phải hiểu khái quát pressing là gì đã. Thực chất, pressing không phải là một hành động đơn lẻ, nó là một tổ hợp các hành vi tác chiến chiến thuật từ cá nhân đến tập thể và tổ hợp đó được lên kế hoạch, hoạch định từ trước một cách khoa học. Tổ hợp hành vi tác chiến được gọi là pressing này được thực hiện khi và chỉ khi đội nhà đang không cầm bóng, với một mục đích duy nhất: để bóp nghẹt thời gian, không gian chơi bóng của đối thủ ngõ hầu đoạt lại bóng một cách nhanh nhất.

Pressing vì thế sẽ bao gồm các hành vi: quây, be, che chắn, tắc bóng, áp sát, cắt bóng, phong tỏa các khả năng chuyền bóng, di chuyển vị trí hướng đến điểm nóng (điểm đối phương cầm bóng) để cân bằng hoặc tạo ưu thế về quân số. Việc pressing vì thế được lên kế hoạch rất khoa học và kỹ lưỡng. Ví dụ, trước khi đá với Real Madrid chẳng hạn, đối thủ của họ sẽ phải phân tích khả năng mạnh yếu của từng cầu thủ Real trong việc khống chế bóng bổng, sệt, ở các không gian khác nhau trên sân; phân tích cách chơi bóng, thói quen chuyền bóng của các cầu thủ Real, đặc biệt là các trụ cột như Modric, Casemiro, Asensio… Tìm hiểu kỹ đối thủ rồi, họ mới có thể lên một kế hoạch hoàn hảo nhất có thể để khi ra sân, họ biết phải làm gì (như một phản xạ tự nhiên) để nhằm đoạt lại bóng từ những đối thủ mà mình đã học thuộc bài.

Trong pressing, người ta cũng phân loại ra nhiều loại pressing khác nhau, từ pressing toàn sân, pressing theo tuyến, pressing theo khu vực, pressing theo nhóm và pressing cục bộ. Và pressing thực sự rất khoa học ở chỗ nó coi sân bóng như một bàn cờ vây vậy. Bạn nào chơi cờ vây rồi sẽ hiểu mỗi quân cờ còn “sống” đều còn “khí”, tức là hướng phát triển của nó. Khi đã bị phong tỏa hết các tuyến, quân cờ ấy coi như hết “khí” và đã chết. Tình huống cầu thủ cầm bóng trên sân cũng vậy. Nếu có bóng ở khu vực giữa sân, rõ ràng hướng phát triển bóng của bạn là 360 độ. Còn nếu ở sát đường biên, bạn chỉ còn trước mặt, sau lưng và bên trái/phải. Chính vì thế, cầm bóng ở biên thì ít “khí” hơn là ở trung tuyến. Bởi vậy, các đội bóng khi dồn ép, quây đối thủ đang có bóng luôn có xu hướng đẩy kẻ cầm bóng vào những chỗ ít “khí” nhất. Việc cố gắng buộc đối thủ phải dạt ra biên nhiều hơn, tức dạt ra vùng “low option”  đã khiến sân đấu chia thành 2 nửa: “strong side” – nơi bóng đang hoạt động – và “weak side” – nơi không có bóng. Chính vì việc sân bóng chia thành hai nửa như thế dẫn tới quân số sẽ bị dồn sang phía “strong side”. Và đó là chìa khóa để những đội bóng giỏi chuyển hướng tấn công bất ngờ như những CLB mà Pep Guardiola dẫn dắt có thể gặt hái được thành công khi phá thế pressing mà đối thủ đặt ra trước mắt mình.

Nhưng dù có phân loại khác nhau nhiều thế nào đi nữa thì tổng thể, pressing vẫn được chia thành 3 kiểu chính dựa trên 3 khu vực trải dài trên sân lần lượt là Defensive Pressing (pressing tuyến thủ -tạm dịch); Offesive Pressing (Pressing tuyến công) và Ultra Offensive Pressing (Pressing cực đoan -tạm dịch). Xem hình minh hoạ đi kèm, có thể các bạn sẽ mù mờ nhận ra rằng rất có thể cái gọi là “pressing tầm cao” mà các BLV nhắc đến chính là cái Ultra Offensive Pressing này. Cũng có thể lắm. Nhưng thực tế, giữa ultra offensive pressing và high pressure là hai khái niệm khác nhau. Giữa chúng, tuy có những điểm chồng lấn nhưng vẫn thực sự không hoàn toàn là 1. Và vì thế, không thể có cái gọi là “pressing tầm cao” mà chỉ có “pressing tuyến tấn công cực đoan” tạm dịch rút gọn là “Pressing cực đoan” hoặc tạo áp lực từ tuyến trên (High-Pressure) mà thôi.

Cơ bản, theo định nghĩa của Dan Blank trong cuốn High-Pressure xuất bản hồi 2017 thì pressing là hành động tạo áp lực lên những người cầm bóng và nó có thể xảy ra ở bất kỳ nơi nào trên sân. Trong khi đó, tạo áp lực từ tuyến trên lại là những nỗ lực mang tính hệ thống, có tầm nhìn với mục đích xa hơn, để tước đoạt bóng ngay tại 1/3 sân đối thủ. Pressing là những hành vi diễn ra trong các khoảnh khắc còn high-pressure là mưu lược rõ ràng.

Mưu lược ấy là gì? Rõ ràng, high-pressure có tầm nhìn mục đích xa hơn pressing. Nếu pressing chỉ là nỗ lực lấy lại bóng và khi bạn lấy được bóng, coi như nỗ lực pressing đã tựu thành thì high-pressure xác định rõ việc tước đoạt bóng ở 1/3 sân đối thủ cũng lập tức mở ra cơ hội ghi bàn cho đội nhà. Đặc biệt, khi bóng đá hiện đại chú trọng phần xây dựng lối chơi (build-up) ngay từ hàng thủ, việc chơi high-pressure chắc chắn sẽ không chỉ chặn đứng đối phương xây dựng lối chơi mà còn có thể mở cửa chiến thắng. Đơn giản, ở phần 1/3 sân đối phương, những cầu thủ đoạt được bóng trong chân địch đều là các cầu thủ tấn công và sáng tạo. Với việc lấy lại được bóng ở một không gian cục bộ như thế, tình huống xảy ra sẽ luôn là 2 vs 2 hoặc 3 vs 3 và nếu chơi linh hoạt vị trí (positional play) tốt, một cầu thủ tuyến tiền vệ băng lên tạo áp lực quân số lúc đó có thể khiến đội bóng chuyển ưu thế thành 3 vs 2 hoặc 4 vs 3.

Quay nguợc lại với pressing, thường thì HLV sẽ là người lên kế hoạch cho trận đấu và ở tình huống đội mất bóng vào chân đối thủ, HLV sẽ có các nguyên tắc khác nhau, lựa chọn khác nhau. Thứ nhất, ông có thể để cho đội bóng của mình tổ chức tạo áp lực ngay để giành lại bóng một cách nhanh nhất. Thứ hai, ông có thể quyết định lựa chọn khu vực nào ở trên sân mới là điểm quyết định để đội bóng của mình bắt đầu chơi pressing. Thứ ba, ông có thể quyết định các kỹ năng phòng ngự nào sẽ được sử dụng thường xuyên nhất để đoạt lại bóng như bọc lót, phán đoán cắt bóng, hai người áp sát 1 người… Thứ tư, quyết định lựa chọn những khu vực nào trên sân để dồn đối thủ phải chơi bóng thường xuyên ở đó nhất. Thứ năm, xây dựng các kế hoạch dự phòng cùng chỉ dẫn cụ thể cho nó để sử dụng khi chiến lược cơ bản không thể ứng dụng. Thứ sáu, xác định rõ các giải pháp khả thi để xử lý các tình thế quan trọng nhất mà đối thủ đang cầm bóng. Rõ ràng, trong tất cả các lựa chọn kể trên, chúng ta đều nhận thấy nó mang hơi hướng phòng vệ, với mục tiêu chủ yếu là lấy lại quyền kiểm soát bóng. Không có các chỉ dẫn nào liên quan đến phản kích, thứ mà high-pressure chú trọng tới. Do đó, nếu có điểm chung nào giữa high-pressure và ultra offensive pressing, chúng ta chỉ có thể nói rằng high-pressure CŨNG CÓ THỂ là việc tổ chức pressing cực đoan ở những khu vực cụ thể phía 1/3 sân đối thủ và tổ chức tấn công nhanh ngay sau khi việc pressing ấy tựu thành.

Vậy thì tại sao các chuyên gia nước ngoài không sử dụng thuật ngữ high-pressing, hay nôm na như chúng ta gọi là “pressing tầm cao”?. Thực tế, high-pressure chưa chắc đã phải có pressing trong đó bởi nếu hành vi đoạt bóng là tự phát thuận theo tình huống thì nó không phải là pressing (vốn dĩ là tổ hợp hành vi được lên kế hoạch trước). Nhưng nên nhớ, cái tự phát nếu có của high-pressure không phải là kiểu hứng lên chơi năm ăn năm thua mà nó là những kỹ năng được luyện nhuần nhuyễn thành phản xạ. Khi phản xạ trở thành có điều kiện, và được thực hiện đồng điệu bởi các cầu thủ đồng tuyến, nó sẽ thành lối chơi.

Như vậy, chắc chắn sẽ không có cái gọi là “Pressing tầm cao” như chúng ta vẫn được nghe. Pressing là pressing; tạo áp lực là tạo áp lực. Còn tầm cao hay không, nó chính là tầm nhìn của HLV, của cầu thủ chứ không chỉ là vị trí tranh chấp quả bóng đơn thuần

(Về pressing, các bạn có thể đọc thêm tham khảo bài mình viết đã lâu ở link này https://www.facebook.com/search/top/q=Minh%20Quang%20Hà%20pressing%20)