TUCHEL: “HOÀNG TỬ LAI” Ở PARIS 

Thomas Tuchel, người đàn ông mà có lẽ nếu cách đây chừng 5-6 năm, chúng ta sẽ không để ý đến cái tên ấy, con người ấy. Chỉ khi Tuchel đến Dortmund, và tiếp quản di sản của Jurgen Klopp để lại, người ta mới bắt đầu theo dõi xem vị HLV xuất thân từ một tỉnh lẻ của bang Bavaria sẽ xoay sở thế nào. Và tất nhiên, đa số những quan tâm dành cho Tuchel chỉ xoay quanh 1 câu hỏi “làm thế nào để Tuchel thoát khỏi cái bóng của Klopp để lại”.

Suy cho cùng, với chỉ 1 cúp DFB-Pokal (2016/17), ấn tượng Tuchel để lại không nhiều. Nhưng với việc PSG lựa chọn ông làm người thay thế cho Unai Emery, người ta bắt đầu đặt ra câu hỏi “thực sự năng lực của Tuchel đến đâu?”. Không dễ gì để một CLB thích chơi hàng hiệu như PSG quyết định bắt tay với Tuchel. Ở ông phải có điều gì đó khiến họ tin tưởng (ít ra là đến lúc này). Và cũng không dễ gì để Bayern Munich cũng từng tiếp cận để muốn có ông, ngay trước mũi của PSG.

Vậy thì thực chất, Tuchel là ai? Triết lý bóng đá của ông có giống như Klopp? Hay nó giống với Pep Guardiola, người mà Tuchel vô cùng ngưỡng mộ và không ít lần đã nhắc đến trong các cuộc phỏng vấn bằng sự thán phục vô cùng? Ông là một bản sao của Klopp hay của Pep và bản sao đó có điểm gì khác biệt? Tất cả những câu hỏi ấy cần được trả lời, để giải mã Tuchel.

Nói Tuchel giống Klopp là không sai. Thực tế, mỗi CLB đều theo đuổi 1 triết lý riêng. Có CLB thích kiểm soát bóng, thích duy trì đặc trưng ban bật ngắn ít chạm. Có CLB lại thích bóng dài, chơi phản công. Có CLB thì mê mẩn với lối đá kiểm soát thế trận… Và mỗi khi đàm phán với 1 HLV mới, giới chủ của các CLB  lớn luôn làm rõ với người HLV ấy rằng “chúng tôi muốn gìn giữ bản sắc này, muốn CLB chơi kiểu này”. Người HLV nếu chấp nhận công việc, ông ta sẽ phải đạt được mục đích ấy. Còn dùng phương pháp nào để đi đến đích, đó là quyền lựa chọn của HLV.

Chính vì thế, khi đàm phán với Reinhard Rauball, chủ tịch Dortmund, Tuchel đã “nắm ý” rất nhanh gọn. Khẩu quyết của Reinhard là phải giữ lại gegenpressing mà Klopp đã gầy dựng. Nó đã thành đặc sản ở Signal Iduna Park rồi. Tuchel cũng chẳng lạ lẫm gì với lối gegenpressing đó. Và ông tiếp tục duy trì nó ở Dortmund, duy trì đến mức nhuần nhuyễn và dần dần để nó thấm đẫm trong trí não của mình. Cho đến hôm nay, ở PSG, ông vẫn còn dùng gegenpressing ấy với đúng “khẩu quyết” ban đầu của nó là “thời điểm để đoạt lại bóng hữu hiệu nhất là khi vừa mất bóng và thời điểm tổ chức tấn công hiệu quả nhất cũng là khi vừa đoạt lại bóng”. Song, gegenpressing của Tuchel lại khác của Klopp ở một điểm. Klopp chỉ chú ý đến việc quây, tấp để đoạt bóng ngay từ hàng thủ đối phương và lập tức tổ chức tấn công với nhân sự tối giản (khi ở gần khung thành thì hiệu quả sẽ cao hơn) và nếu hành vi quây, tấp để đoạt bóng ấy không thành trong 6 giây đầu tiên, đội bóng sẽ lui lại 1 khối chặn phía trước bóng để kìm hãm khả năng phát động và tổ chức của đối thủ. Trong khi đó, Tuchel mạo hiểm hơn rất nhiều. Ngoài việc chủ động quây, tấp để đoạt bóng ở phần sân đối phương nhằm hướng đến cơ hội tấn công chớp nhoáng, Tuchel còn yêu cầu cầu thủ của ông tổ chức tấn công chớp nhoáng ngay cả khi đoạt bóng lại từ đối thủ ở ngay phần sân nhà của mình. Lối chơi này yêu cầu các tiền vệ trụ, các hậu vệ phải có khả năng chuyền vượt tuyến, xuyên tuyến chuẩn xác và đích của đường chuyền luôn nhắm đến 1 cầu thủ mục tiêu ở trên hàng công. Nếu nhìn vào passmap của PSG ở những trận thắng gần đây tại Ligue 1, chúng ta sẽ nhận ra rất rõ hướng đường chuyền của PSG trực diện hơn thời Emery rất nhiều. Từ chân của Silva, Marquinhos, Kimpenbe, Verratti… đã có rất nhiều đường chuyền dọc sân xuyên tuyến hoặc vượt tuyến cho mục tiêu là Neymar hoặc Cavani, hoặc Mbappe. Klopp không để Dortmund hay Liverpool chơi như thế một cách thường xuyên như thói quen. Khi đoạt bóng từ sân nhà, Klopp vẫn muốn đội bóng của mình dù có chơi trực diện đi nữa vẫn phải có những đường lên bóng lớp lang, có dàn xếp. Sự khác biệt giữa Tuchel và Klopp ở điểm này là lựa chọn giữa an toàn và mạo hiểm. Không thể nói ai hay hơn ai, ai tốt hơn ai nhưng rõ ràng khi chấp nhận rủi ro, người ta cũng gần với cơ hội thành công hơn. Đặc biệt, nếu cầm một đội quân mà hàng công toàn hảo thủ, có chỉ số xG tốt hơn, lựa chọn mạo hiểm không hẳn đã là sai lầm.

Nhưng Tuchel cũng có cách chơi giống với Pep Guardiola, thần tượng của ông. Điểm đầu tiên mà Tuchel học từ Pep chính là việc đội bóng ứng xử thế nào khi mất bóng. Pep từng nhận xét rằng “khi mất bóng, đội bóng của tôi chạy theo quả bóng để giành lại nó như con chó chạy theo cục xương vậy”. Và Tuchel thích xây dựng một tập thể không ngừng nghỉ, không mệt mỏi trong việc đoạt lại quả bóng bằng mọi giá. Ông thích cho đội bóng của mình kiểm soát bóng nhiều hơn nhưng ông đặt ra một ý thức cho các cầu thủ rằng “nếu anh có trình độ kỹ thuật thượng thừa thì điều đó cũng chưa đủ để kiểm soát bóng tốt. Muốn kiểm soát bóng thật tốt, trước hết anh hãy đoạt lấy nó cái đã”. 

Và một điểm nữa Tuchel cũng ảnh hưởng từ Pep là việc triển khai bóng ở giữa sân khi đối thủ chơi quá chặt chẽ. Không phải khi nào đội bóng của ông cũng có cơ hội để chơi trực diện bằng những đường chuyền xuyên tuyến, vượt tuyến như kể trên, đặc biệt là khi đối thủ được tổ chức quá tốt. Lúc ấy, hàng tiền vệ của Tuchel có xu hướng chơi gần nhau, chuyền ngắn ở tốc độ cao, ít chạm và đột ngột chuyển hướng (switch play) khi phát hiện đối phương để lộ khoảng trống. Cách chuyển hướng này thực sự rất giống với những gì mà Pep xây dựng cho Barca, Bayern và bây giờ là Man City. Nó khiến người xem liên tưởng đến lối đánh cờ của Karparov: cố tình làm đối thủ bận tâm quá nhiều ở một bên cánh, để nghĩ rằng cuộc chơi đang được ta triển khai ở đó nhưng bất thần đưa ra những đòn hiểm ở cánh đối diện. Song, đừng lầm lẫn chuyện Tuchel bị ảnh hưởng của Pep để rồi đánh đồng là Tuchel cũng…tiki-taka. Không có cái gọi là tiki-taka ở Tuchel, một người Đức với tư duy luôn hướng bóng lên phía trên một cách nhanh nhất và trực diện nhất. Điểm khác của Tuchel với Pep cũng y như điểm khác của ông với Klopp, tức những đường triển khai vượt tuyến, xuyên tuyến mạo hiểm như đã nói ở trên. Điểm nút trung chuyển để chuyển hướng chơi của PSG được Tuchel lựa chọn là Rabiot và Neymar. Ở PSG, Tuchel đưa Neymar về chơi như 1 số 10 và rõ ràng, ông đang cho thấy tham vọng muốn Neymar chính là một “Messi của Paris”.

Như vậy, rõ ràng Tuchel đang cho thấy ông là một phiên bản “lai” (hybrid) giữa Klopp với Pep Guardiola. Nói như thế không có nghĩa rằng Tuchel giỏi bằng 2 HLV kia gộp lại mà thực tế là Tuchel học từ họ. Xu hướng của nghề huấn luyện hôm nay là sự kế thừa có cải biến và chỉ có những HLV hàng đầu, tầm vóc huyền thoại mới là những người tạo ra một bản sắc riêng mà vẫn hiệu quả. Phần còn lại là học hỏi lẫn nhau, lấy cái hay của người này bổ khuyết cho cái dở của người kia và ngược lại để từ đó xây dựng ra một phương pháp riêng cho mình trong một thời đoạn. Điển hình như việc Deschamps thay đổi chính mình, so với năm 2014, 2016, để đưa Les Bleus lên ngôi vô địch bằng 1 diện mạo rất khác. Tuchel cũng vậy thôi, ông cóp nhặt của Pep một chút, của Klopp một chút, thêm vào đó ý tưởng về việc chuyền bóng xuyên tuyến, vượt tuyến cho các mục tiêu định sẵn trên hàng công để săn tìm hiệu quả. Còn bản sắc riêng ư? Tuchel còn một khoảng thời gian rất dài để chứng minh rằng ông có thể tạo ra nó, trình diễn nó và thuyết phục được cả giới chuyên môn lẫn khán giả.

Và nhân tiện nói đến bản sắc và triết lý, hình như ở PSG chưa có một triết lý chơi bóng nào cụ thể ngoài cái gọi là “đề cao kỹ thuật và chỉ ký với những tên tuổi lớn”. Bởi thế, họ mới chấp nhận một phiên bản lai ở Công viên các hoàng tử và cũng vì cái sân ấy mang tên như thế nên ta tạm gọi Tuchel là hoàng tử lai cho dù ông không hề có vẻ ngoài điển trai của một ông hoàng.