MOURINHO VÀ VŨNG LẦY Ở HÀNG TIỀN VỆ 

“Pogba không đủ tính kỷ luật để chơi ở trung tâm hàng tiền vệ, kể cả là ở đội dự bị”, Fletcher đã nói đại khái như thế về Pogba, trước khi Man United hành quân sang Turin chơi trận cầu sinh tử với Juve. Đó là trận cầu thứ nhất của tuần vô cùng quan trọng với Mourinho. Cuối tuần ông còn phải tới Etihad, chơi một trận derby với đối thủ lớn nhất của mình, đối thủ mà ông thường phải chịu lép vế: Pep Guardiola.
Nhận xét của Fletcher nghe có thể gây tranh cãi nhưng nó được xác thực bằng trải nghiệm của chính Fletcher 6 năm trước, khi anh đang trong giai đoạn hồi phục chấn thương và xuống tập với đội dự bị của Pogba ở Man United. Fletcher không hẳn muốn chê bai Pogba, mà đúng hơn, anh chỉ ra bản chất và các điểm mạnh – yếu của cầu thủ người Pháp. Theo Fletcher, Pogba là cầu thủ thiên bẩm, có lối chơi trình diễn mà anh vô cùng thích thú. Nhưng theo anh, Pogba chơi số 10 là hợp lý nhất, chứ không phải bị buộc phải lùi sâu về ở trung tâm hàng tiền vệ. Ở đó, Pogba sẽ bị giới hạn rất nhiều vì bị ép vào kỷ luật chiến thuật. Con người Pogba là hoang dã, và sống trên niềm hứng khởi. Anh chơi bóng kiểu “ứng tác” nhiều hơn là làm việc rập khuôn theo một khung hành động được người khác vạch ra từ trước. Và bởi thế, anh phải thuộc về không gian của tự do, để sáng tạo, và để thúc đẩy niềm cảm hứng của những đồng đội bên cạnh mình.

Song song với quan điểm của Fletcher, cũng có những đánh giá rằng Pogba không phải là cầu thủ phù hợp với sơ đồ 4-2-3-1. Họ quan niệm như Fletcher về tinh thần tự do, về khát vọng trình diễn, về khả năng tạo đột biến ở khoảng cách khoảng 20-30m cách khung thành đối thủ cũng như kỹ năng cầm bóng, qua người điệu nghệ và tự tin của một PogbArtist. Và họ đánh giá rằng việc bắt Pogba lùi về chơi hỗ trợ phòng ngự là không thể, là phí phạm, là không biết cách để giúp anh tỏa sáng. Nói chung, họ giống chúng ta rất nhiều về khả năng chém gió mà quên béng mất rằng hình như mình trót phun rất nhiều mưa vào mặt người đối diện với mình.

Thực tế, muốn nói Pogba có phù hợp với sơ đồ 4-2-3-1 hay không, chúng ta phải ít ra nắm được dữ kiện ở 2 điểm: về cá nhân Pogba và về hệ thống tiền vệ trong sơ đồ 4-2-3-1. Ở điểm này, có vẻ như Fletcher chỉ hiểu sơ đồ 4-2-3-1 chứ chưa thể “hiểu” Pogba. Nói vậy không phải là phủ nhận Fletcher mà chỉ để nhận thấy rằng Fletcher đang đánh giá Pogba bằng định kiến riêng, quan điểm riêng. Quan điểm ấy cần được tuyệt đối tôn trọng, nhưng tin vào nó hoàn toàn thì lại là câu chuyện khác.

Là một cầu thủ chuyên nghiệp ở đẳng cấp thi đấu cao nhất thế giới bóng đá hiện nay, việc hiểu và đáp ứng kỷ luật chiến thuật của HLV là điều tiên quyết. Nếu không có tính kỷ luật để chơi trong một hệ thống, chắc chắn Pogba sẽ bị đào thải. Có thể, ở Man United anh là cầu thủ mang tính tài sản nên việc đào thải anh hơi khó song dưới tay của Deschamps ở Les Bleus, việc đào thải là hoàn toàn có thể bởi Pháp không thiếu tiền vệ trung tâm giỏi. Deschamps tin dùng Pogba, và dùng tốt Pogba vì đẳng cấp của anh. Mà đẳng cấp đó không nằm ở kỹ năng, khả năng của riêng anh mà nó còn nằm ở ý thức tuân thủ. Hơn nữa, thời gian thành danh của Pogba là ở Ý, môi trường bóng đá đề cao tính kỷ luật chiến thuật bậc nhất. Vậy thì chẳng có lý do gì để nói Pogba không phù hợp với 4-2-3-1 hay không phù hợp với vai trò phòng ngự. Ở World Cup 2018, Pháp đá thực dụng và Pogba buộc phải chơi thấp rất nhiều trận. Và anh đã cùng đội tuyển của mình nâng cao Cúp vàng. Đó là câu trả lời xác thực nhất không gì có thể phủ nhận được.

Vậy thì tại sao Mourinho không dùng anh được tốt như Deschamps? Lẽ nào Mourinho kém tài HLV người Pháp. Deschamps giỏi nhưng không thể vươn tới đẳng cấp của Mourinho. Nói gì thì nói, họ đã đấu với nhau 1 trận chung kết cuộc đời, mà kẻ thắng trận đó sẽ thành ngôi sao. Và Mourinho đã thắng, để Deschamps phải mất 14 năm sau mới có thể thực sự được vinh danh.

Vấn đề của Mourinho chính là hàng tiền vệ Man United không hề có những người có thể chơi hỗ trợ Pogba thật tốt, ít ra là như Juve ngày xưa với Pirlo, Marchisio, Vidal. Với những cái tên Fred, Herrera, Pereira, Fellaini, McTominay, Matic, hàng tiền vệ của Man United thực sự dư thừa quân số nhưng lại vẫn thiếu ở chỗ cần thiếu. Đặc biệt, để nó phù hợp với triết lý của Mourinho, nó lại càng thiếu hơn nữa.

Trước tiên, hãy xác định trung tâm hàng tiền vệ của đội hình 4-2-3-1 bao gồm những nhân tố nào? Đừng vội nghĩ nó chỉ là 2 cầu thủ trong con số “2” của 4-2-3-1. Nó chính là một biến thể khác của hàng tiền vệ trung tâm 3 người mà trong đó, có 1 người chơi cao hơn, ở khu vực tuyến đệm (between the lines) giữa hàng tiền vệ và hàng công. Và để bố trí hàng tiền vệ trong 4-2-3-1, người ta có vài cách cơ bản. Thứ nhất, đó là hàng tiền vệ gồm 2 cầu thủ chơi số 6 kết hợp với 1 cầu thủ chơi số 10. Thứ hai, đó là hàng tiền vệ gồm 2 cầu thủ chơi số 8 kết hợp với 1 cầu thủ chơi số 6. Thứ ba, đó là hàng tiền vệ gồm 1 cầu thủ chơi số 6, một cầu thủ chơi số 8 và 1 cầu thủ chơi số 10. Và cuối cùng, đó là hàng tiền vệ với 1 cầu thủ số 6 chơi kết hợp với 2 cầu thủ chơi số 10. Nhưng điểm khác biệt của chúng so với sơ đồ 3 tiền vệ truyền thống chính là khả năng xoay chuyển vị trí lẫn nhau giữa các cầu thủ tiền vệ (xem các hình minh hoạ). Điển hình, trong sơ đồ 2 số 6 chẳng hạn, cầu thủ chơi số 10 phải tuỳ tình huống mà luân chuyển về chơi lấp vị trí số 6 và ngược lại, cầu thủ số 6 cũng phải biết cách để chơi số 10 khi hoán đổi vị trí với đồng đội của mình. Các luân chuyển này đặc biệt hữu hiệu khi đội bóng đang trong giai đoạn tổ chức lối chơi, với những đường dàn xếp để đưa bóng từ biên bên này qua biên đối diện.

Với riêng Mourinho, nếu chúng ta xem lại lịch sử thành công của ông, đặc biệt là ở Inter Milan (xem sơ đồ Milan trận chung kết Champions League 2010) và ở Chelsea thời kỳ đầu (xem sơ đồ trận Chelsea gặp Tottenham ngày 12/03/2007). Mourinho có xu hướng sử dụng sơ đồ 2 số 6 kết hợp với 1 số 10. Cụ thể, ở Inter, 2 số 6 của ông chính là Cambiasso và Zanetti còn số 10 là Sneijder. Còn ở Chelsea, hai số 6 của ông là Makelele và Essien. Rõ ràng, với lối suy nghĩ thận trọng, không được để thua nếu muốn chiến thắng và bóp nghẹt không gian tổ chức lối chơi của đối thủ, Mourinho luôn chú trọng đến 2 tiền vệ trung tâm nặng tính chiến đấu. Và mỗi khi ông buộc phải tuân theo một triết lý cởi mở hơn, như ở Real chẳng hạn, và buộc phải lựa chọn cấu trúc trung tâm hàng tiền vệ chỉ có 1 số 6, Mourinho không mang lại thành công như mong đợi. Nên nhớ, ở Real, thành công phải là vô địch Champions League và thắng El Clasico chứ không chỉ là vô địch La Liga.

Ở Chelsea giai đoạn thứ 2 của mình, Mourinho may mắn có được cặp Fabregas – Matic, một bộ đôi bổ sung cho nhau rất tốt. Phải thừa nhận, những năm tháng chinh chiến ở bên cạnh Vieira rồi sau đó là cạnh tranh vị trí khốc liệt ở Barca, với tư tuởng sẵn sàng thi đấu ở bất kỳ vị trí nào trên hàng tiền vệ đã giúp Fabregas không chỉ là một chân chuyền mà còn là một chiến binh thực thụ. Đó là lý do tại sao Matic ở Chelsea chơi tốt như thế còn sang Man United thì không. Và nói trắng ra, Mourinho sa lầy ở trung tâm hàng tiền vệ Man United lúc này cũng chỉ vì tại đó không có 1 ai chơi số 6 xuất sắc cả. Và khi không có 1 số 6 xuất sắc, việc một số 10 như Pogba có giỏi đến mấy trong khả năng luân chuyển vị trí để lấp vào vai số 6 ở những thời khắc cần có trên sân thì cũng chỉ là vô nghĩa. Lối chơi của Man United thiếu sức sống cũng chỉ vì nền tảng của đội bóng, tức tuyến giữa, không phải là một nền tảng đủ sức cạnh tranh với 5 đội bóng còn lại của nhóm “big six” Premier League.

Nếu nhìn vào quân số tiền vệ Man United, hẳn nhiều HLV sẽ giật mình. Họ có một Fellaini chơi số 8 hoặc số 10 rất phù hợp, một Herrera vẫn luôn mơ về số 10 và thần tượng Paul Scholes, một Fred, Matic, Peirera hoàn toàn là 1 số 8 đơn thuần. Vậy thì cách gì để Mourinho có thể xây dựng công thức yêu thích “hai Sáu một Mười” của ông đây? Nói đến đây, tự nhiên chúng ta nhớ Mourinho từng nói ngày xưa rằng không thể có omlette ngon nếu không có trứng loại 1 hay chẳng thể đi săn với một chú mèo.

Và cũng trong vũng lầy của hàng tiền vệ như thế, chuyện bực nhau qua lại giữa Mourinho với Pogba cũng là dễ hiểu. Họ cùng 1 kỳ vọng nhưng cách diễn giải khi thất vọng lại hơi khác nhau. Họ là những người đàn ông nên không có chuyện họ cư xử với nhau nhỏ nhặt tủn mủn. Điều gì sẽ xảy ra nếu Mourinho có Kante, hay Jorginho hoặc Verratti hay chí ít là Torreira của Arsenal? Chắc chắn, chúng ta sẽ thấy Pogba bay thực sự, và Mourinho cười ngạo nghễ như ông luôn vẫn từng.

Tự nhiên, nhìn lên băng ghế huấn luyện của Man United lúc này, chúng ta tiếc Carrick. Giá như anh trẻ lại 7-8 tuổi thôi, Premier League đã khác và Champions League cũng đã khác.