El Rondo, một từ khoá, nếu search trên youtube, có thể dẫn các bạn đến với những đoạn video bóng đá mà các bạn sẽ thốt lên “À, đá ma (kiểu miền Bắc)” hoặc “Ồ, đá banh khờ (kiểu miền Nam)”.
Và thế là bạn tự tin nghĩ rằng, hoá ra El Rondo chỉ có mỗi thế, cũng chỉ là một bài tập đá ma 8 đánh 2 một chạm, chẳng có gì ghê gớm cả. Nhưng thực sự, Rondo là một thực hành của triết lý bóng đá, mà không có nó, sẽ không có những thành tựu của bóng đá hiện đại hôm nay. Nói cách khác, nó là yếu quyết cơ bản để tạo nên triết lý kiểm soát bóng. Và hơn nữa, khi nó là yếu quyết của kiểm soát bóng, nó sẽ kích thích đối thủ của nó (tức là triết lý kiểm soát thế trận, triết lý pressing…) phát triển. Vì thế, El Rondo chính là một viên gạch quan trọng giúp cho bóng đá phát triển mạnh mẽ như ngày hôm nay.
Đầu tiên, phải hiểu khái niệm Rondo là gì. Đó là tên gọi của một loại hình tác phẩm âm nhạc, thường là chương cuối của một Sonata hay một Concerto với đặc điểm rất cụ thể là sử dụng một chính đề âm nhạc (principle theme) được lặp lại. Chính Rondo cũng là thứ được phát triển từ Rondeau, một thể thơ thời phục hưng của Pháp, với các câu lặp lại đúng vị trí và thứ tự và sự lặp lại của Rondo (âm nhạc) cũng thế. Tất nhiên, trong âm nhạc, ở Rondo còn có cả đối đề tồn tại trong các dạng thức ABACABC chẳng hạn…
Và Rondo (Rondeau) còn ảnh hưởng rất nhiều đến âm nhạc, thi ca sau này. Ví như bài thơ của Guillaume Apollinaire, có tên L’ADIEU mà Phạm Duy có phổ nhạc từ bản dịch của Bùi Giáng (một bản dịch rất dở – vì bài gốc 5 câu, ông Giáng dịch thành 6 câu) như sau:
J’ai cueilli ce brin de bruyère
L’automne est morte souviens-t’en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t’attends
Ta đều thấy sự ảnh hưởng của Rondeau khi lặp lại cái theme brin de bruyère ở câu thứ tư so với câu đầu tiên.
Nhưng thú vị nhất là việc Rondo tạo được ảnh hưởng trong bóng đá, để trở thành El Rondo. Và ai là người đặt cái tên El Rondo này cũng thực là tay trác tuyệt trong thiên hạ. Sự lặp lại cần có (refrain) của Rondo âm nhạc ư? Có ngay, bằng những đường một chạm qua lại, thậm chí chạy theo một routine. Các đối đề bất ngờ ư? Cũng có luôn, như những quả chọc khe bất thần chuyển hướng routine vốn dĩ. Nhìn những cầu thủ thiên tài khởi động 8 đánh 2 trong vòng tròn El Rondo, ta phải thừa nhận rằng họ nhịp nhàng không khác gì thi ca hay âm nhạc.
Và khi nhắc đến El Rondo, chúng ta lại lần nữa phải cảm ơn Barcelona. Chính CLB ấy là nơi đầu tiên giới thiệu cái gọi là El Rondo, không phải thời của Johan Cruiff, với tuyên bố nổi tiếng “Khi bạn có bóng, bạn sẽ nghĩ đến ghi bàn. Nhưng thực ra, khi bạn có bóng, bạn có 2 vấn đề phải đối diện: một là làm sao để ghi bàn và hai là làm sao để kiểm soát được quả bóng ấy”. Và nó càng không phải thời của Pep Guardiola, người luôn được các cầu thủ Barca nhớ đến nhờ hai câu dạy dỗ “La Intencion no es a mover la pelota, sino a mover a oposicion” (mục tiêu không phải là di chuyển qủa bóng, mà là di chuyển chính đối thủ của mình) và câu “Khi nhận được bóng thì chuyền luôn đi các cậu ơi”. Người cần được ghi nhận phải là Laureano Ruiz, một HLV vô danh, người chỉ dẫn dắt tạm quyền ở Barcelona có 6 trận. Sự nghiệp của ông với Barca chủ yếu là đội trẻ, Barca Juvenil A và các lớp juvenil khác của CLB. Chính ông, vào năm 1972, đã giới thiệu El Rondo lần đầu tiên. Và ông cũng là người đầu tiên đặt nền tảng cho toàn bộ các lứa trẻ của Barca tập theo sơ đồ 3-4-3. Ông được nhớ đến ở Barca với câu hỏi thách thức toàn bộ hệ thống rằng “Đến lúc nào thì chúng ta mới dạy lũ nhỏ chơi bóng đây khi mà suốt ngày chúng ta chỉ dạy bọn nó chạy và chạy”. Rõ ràng, trước Ruiz, mọi người đều hiểu Barcelona “Ăng-lê” đến mức độ nào.
Và El Rondo, sau hơn 40 năm tồn tại mạnh mẽ, đã để lại những ảnh hưởng vĩ đại. Chính Johan Cruiff đã nói “Tất cả những gì diễn ra trong một trận cầu, chỉ trừ dứt điểm, bạn đều có thể thực hiện với Rondo. Nó bao gồm từ các tranh chấp, ganh đua để tạo không gian chơi bóng khi đang kiểm soát bóng; các hành động cần có khi không có bóng; cách chơi bóng một chạm; cách phản ứng lại khi bị kèm quá chặt cho tới cả việc làm cách nào để giành lại bóng”. Có thể, Cruiff không phải là chân lý nhưng nó luôn rất đáng để tham khảo. Và các chuyên gia bóng đá nổi tiếng hiện nay trên thế giới đều nhận định rằng “kiểm soát bóng, mà đại diện là rondo, và chơi vị trí là hai nền tảng cơ bản của bóng đá hiện đại hôm nay”.
Vậy thì chung quy cho cùng, El Rondo là gì, nếu như nó không phải là bài tập đá ma? Đây là câu hỏi lý thú bởi cho đến nay, rất nhiều người vẫn nghĩ rằng El Rondo chỉ là bài khởi động vòng tròn 8 đánh 2 một chạm đơn thuần. Nếu nghĩ vậy, chia buồn với bạn vì bạn thất bại trong việc lọt vào 2% cao qúy của Xavi. 2% ấy là gì? Xavi nói “Trong 95% người mê bóng đá trên toàn cầu, chỉ có 2% hiểu thực sự sâu sắc về bóng đá. Tôi có người bạn thân, anh ta có thể kể vanh vách các sự kiện, dữ kiện nhưng rất tiếc, anh ấy chả biết mẹ gì về bóng đá”.
Các bài tập El Rondo không chỉ đơn giản là 8 đánh 2 mà còn có 3 vs 1; 5 vs 2; 5 vs 5+2… Và mục tiêu cơ bản của các bài tập ấy là gì? Đó chính là tập quen cách xử lý bóng nhanh, kiểm soát bóng an toàn và mở các hướng thâm nhập phòng tuyến đối phương dựa trên nguyên tắc tận dụng ưu thế vượt trội về quân số. Thêm vào đó, nó cũng tập quen cho cầu thủ các kỹ năng tranh chấp đoạt lại bóng khi mình đang ở trong nhóm yếu thế hơn về quân số. Và El Rondo cũng khác một chút với tập chơi vị trí (positional play) ở chỗ chơi vị trí dựa trên các bài tập ở các không gian sắp xếp sẵn và cố định còn El Rondo dựa trên các bài tập với các trạng huống cụ thể và khu vực có thể thay đổi: tấn công, phòng ngự hoặc tổ chức…
Lợi ích của El Rondo mang lại rất cụ thể. Với cá nhân, nó giúp cầu thủ nâng cao kỹ năng chuyền bóng, bật tường một hai, chuyền bóng 1 chạm và quan trọng nhất là khả năng ứng biến. Còn với chiến thuật, nó giúp dội bóng làm chủ tốc độ và nhịp điệu chơi bóng (Tempo and rhythm); nhận ra tầm quan trọng của sự áp đảo quân số ở khu vực bóng hoạt động; kiến tạo ra các khả năng chuyền bóng an toàn (passing line creation)… Và khi áp dụng trong trận đấu, El Rondo cho phép đội bóng tạo ra lợi thế quân số trong các tình huống cụ thể như 3 đánh 1; 4 đánh 2; 5 đánh 3… Ví dụ, nếu đội bóng chơi 4-3-3 và đối thủ chơi 4-2-3-1, rõ ràng, ở trung tâm hàng tiền vệ, chúng ta có 3 người và họ có 2 người. Như vậy, chúng ta cần quan tâm đến lợi thế quân số này và nếu nhuần nhuyễn El Rondo, việc chiếm giữ khu trung tuyến hoàn toàn có thể là chuyện trong tầm tay (xem hình chú thích dưới comment).
Đặc biệt, trong các không gian hẹp, việc duy trì kiểm soát bóng rất cần nhuần nhuyễn kỹ năng El Rondo. Và mỗi khi chúng ta xem những nét nhịp nhàng của quả bóng được điều chuyển giữa những đôi chân điệu nghệ, chúng ta có thể tưởng tượng ra một tiết tấu, và tấu lên một giai điệu trong đầu mình. Tất nhiên, chúng ta không nói đến thứ tiqui-taca hơi monotone của Pep Guardiola, một người đã lai tạp El Rondo với Positional Play và đạt thành công với nó. Đó là thứ bóng đá ru ngủ, chứ không phải một El Rondo thực sự, thứ mà Cruiff đã từng thể hiện ở Nou Camp với đoàn quân lẫy lừng, nào là Stoichkov, Romario… và không ít người trong chúng ta, nhờ họ, đã tìm đến và yêu bóng đá.
Chém bóng đá vs Hà Quang Minh 